Onderzoek

Coöperatief ondernemen in België

Het coöperatiewezen is een domein dat voor wat België betreft tot voor kort amper onderzocht werd. De hoofdopdracht van het Cera Steunpunt Coöperatief Ondernemen bestaat er dan ook in om deze blinde vlek in het wetenschappelijk onderzoek te bestuderen.

• Het in kaart brengen van coöperatief ondernemen in België

Onderzoek van het Steunpunt (literatuurstudies, een survey bij erkende coöperaties, case studies en focusgroepen) heeft geleid tot het boek Coöperatief ondernemen in België: theorie en praktijk, uitgegeven bij Acco. Hierbij werd samengewerkt met onderzoekers van de Chaire Cera (CES, HEC-ULg). Dit boek is zowel in het Nederlands als het Frans verschenen. Momenteel werken we aan de verdere valorisatie van dit onderzoeksmateriaal voor wetenschappelijke tijdschriften.

Daarnaast dragen we bij tot het in kaart brengen van coöperaties binnen de sociale inschakelingseconomie. Het Cera Steunpunt werkt hiertoe samen met onderzoekers van het Steunpunt WSE bij de ontwikkeling van een monitor voor de sociale inschakelingseconomie.

• Marktniches voor coöperatief ondernemen in België

Waarom vinden we in België geen coöperaties terug in sectoren die in andere landen een sterk aandeel coöperaties kennen? Waarom worden bepaalde problemen in de ene sector door middel van coöperatief ondernemen opgelost, terwijl gelijkaardige problemen niet of door middel van andere organisatievormen opgelost worden? Vanuit deze twee vragen onderzoeken we met het Steunpunt potentieel interessante marktniches voor coöperatief ondernemen in België. Voorbeelden van zulke marktniches kunnen onder meer teruggevonden worden binnen de gezondheidszorg, de zorgsector, het onderwijs, de sociale inschakelingseconomie, regionale economische ontwikkeling, toerisme, de socio-culturele sector, de sport, de detailhandel en de groothandel.

• Knelpunten voor coöperatief ondernemen in België

Coöperaties zijn in België niet alleen een blinde vlek in wetenschappelijk onderzoek, maar zeker ook in wetgevend werk, het onderwijs, managementopleidingen, etc. Het Steunpunt onderzoekt daarom knelpunten waar coöperaties in België specifiek mee geconfronteerd worden. Samenhangend met bovenstaande vragen onderzoeken daarnaast ook welke knelpunten de ontwikkeling van coöperaties in bepaalde sectoren tegenhoudt.

Coöperatief ondernemen versus maatschappelijk verantwoord ondernemen

Er wordt wel eens gesteld dat coöperaties aan "MVO avant-la-lettre" deden. Het jongste decennium deed een inflatie aan MVO-communicatie vanuit andere ondernemingen het coöperatieve verhaal echter ondersneeuwen. Het Steunpunt onderzoekt daarom ook nader in welke mate en op welke wijze coöperaties al dan niet een streepje voor hebben bij het implementeren van maatschappelijk verantwoord ondernemen in het dagdagelijkse beleidsvoering. Een aanzet hiertoe is gegeven in onze vijfde e-note.

Daarnaast loopt het binnen het Steunpunt een doorlichting van MVO-indexen die in België gehanteerd worden. Naast het brengen van duiding bij de samenstelling en het gebruik van deze indexen wordt eveneens gekeken in welke mate een gelijkaardige index voor coöperatief ondernemen ontwikkeld kan worden.

De economische analyse van coöperatief ondernemen

Binnen de econmische theorie zijn coöperaties reeds meer dan 50 jaar van het toneel verdwenen. Op enkele uitzonderingen na - voornamelijk wanneer het gaat om landbouwcoöperaties en werknemerscoöperaties - bestaat er binnen de economische theorievorming geen aandacht voor coöperatief ondernemen. Binnen het Cera Steunpunt Coöperatief Ondernemen gaat de aandacht daarom naar de economische analyse van volgende items:

• Comparatieve organisationele performantie van coöperaties versus de non-profit, de for-profit en de publieke sector.
• Rechtseconomische analyse van rechtsvormen voor coöperatief en sociaal ondernemen.
• Economische analyse van de coöperatieve principes: grondslagen en stabiliteit.
• Heterogeniteit van het vennotenbestand en coöperatieve identiteitsvorming.

Daar waar de overige onderzoekslijnen zich eerder richten naar het werkveld en/of het beleid, is deze onderzoekslijn in hoofdzaak academisch gericht. We laten daarbij uiteraard niet na om, waar aangewezen, deze inzichten te vertalen naar een breder publiek.

‘De meerwaarde van het coöperatief model als antwoord op hedendaagse en toekomstige maatschappelijke uitdagingen’
Opdrachtgever: Vlaamse overheid (VIONA – onderzoeksprogramma)
Looptijd: 15 september 2010  - 31 mei 2011
Partner: UA – Faculteit Rechten
Beschrijving:
In opdracht van het VIONA programma van de Vlaamse overheid, beheerd door het departement Werk en Sociale Economie,  onderzoekt HIVA – K.U.Leuven, in samenwerking met de Faculteit Rechten van de UA, de meerwaarde van het coöperatief model als antwoord op hedendaagse en toekomstige maatschappelijke uitdagingen.
Het doel van dit onderzoek is tweeërlei. Vooreerst willen we business modellen ontwikkelen voor coöperatieve antwoorden op maatschappelijk noden, daarnaast trachten we aanbevelingen te formuleren voor een beleid dat sociaal ondernemerschap wil ondersteunen en bevorderen. Het onderzoek loopt van september 2010 tot en met mei 2011.
Oproep: Bent u een coöperatie, een coöperatie in oprichting, of een initiatief dat potentieel ziet in het coöperatieve model in de domeinen sociale tewerkstelling, zorg, cultuur, sport & recreatie, retail, huisvesting, mobiliteit en energie, meldt u aan bij de onderzoeker: pauline.deneffe@hiva.kuleuven.be en vul deze korte enquête in.